Συνέντευξη με τον Ιστοριοδίφη Δημοσθένη Α. Καρατζόγλου

142

Λόγιος, εκπαιδευτικός, Ιστορικός Οικονομίας, ερευνητής, με δύο λόγια διανοούμενος ο φιλοξενούμενος στη ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Δημοσθένης Α. Καρατζόγλου και, Καλλιθεάτης, Λέσβιος ή Χιώτης;

– Ναι είμαι Καλλιθεάτης, εδώ γεννήθηκα, εδώ είναι η μόνιμη κατοικία μου, αλλά η Χίος σημάδεψε τα παιδικά και εφηβικά μου χρόνια. Αιτία; Από το 1946 έως το 1965 κάθε καλοκαίρι για μεγάλο διάστημα ζούσα στη Χίο. Περνούσα τα καλοκαίρια με τη γιαγιά μου Πηνελόπη Πασπάτη (Νενέ τη φώναζα), Χιώτισσα που ζούσε στη χώρα, το πατρικό της ήταν στην Αγ. Μαρίνα Καλοπλάτη κι ο πατέρας της ο σιορ- Παναγιωτάκης καταγόταν από τα Μεστά. Ξέρετε, πρόγονός μου υπήρξε ο Ιωάννης Παναγ. Πασπάτης που εσφάγη το ’22 από τους Τούρκους και το όνομα του είναι δεύτερο στη σειρά στην στήλη στον Ανδριάντα του Κανάρη στον κήπο. Εμείς τα καλοκαίρια που πηγαίναμε στη Χίο μέναμε στο ξενοδοχείο Ακταίο του Χέλιου.

Εξάχρονο αγόρι επισκεφθήκατε τη Χίο για πρώτη φορά, κατόπιν ανελλιπώς 19 χρόνια μέχρι το ’65, από τις επισκέψεις σας εκείνων των χρόνων κ. Καρατζόγλου τι εικόνα της Χίου θα μας περιγράφατε σήμερα;

– Αν και πολύ μικρός το ’46 που πρωτοπήγα στη Χίο κ. Γαΐλα, θυμάμαι τη φτώχια, τη μεγάλη φτώχια του νησιού ιδίως στα Ταμπάκικα και γύρω από τον συνοικισμό στο Σκυλίτσειο.

– Οι διακοπές σας κοντά στη γιαγιά σας;

– Α, μαζί με τη Νενέ γύρισα σχεδόν όλη τη Χίο με τα πόδια.

– Γιατί κ. Καρατζόγλου;

– Δεν υπήρχαν και πολλές συγκοινωνίες τότε στο νησί κ. Γαΐλα, να μη μιλήσω και για το χάλι των δρόμων. Με την αγαπημένη μου γιαγιά, λοιπόν, πηγαίναμε ποδαρόδρομο… παντού. Στους συγγενείς μας Λώβη που το σπίτι τους ήταν στο Κάμπο δίπλα στο αρχοντικό Αργέντη, στην Βοήθεια, στον Ανάβατο, στη Ν. Μονή και στάθηκα τυχερός που πρόλαβα και με πήγε η γιαγιά μικρό στον Αγ. Κωνσταντίνο, ξέρετε για το άβατο έτσι;

– Πιο μακρινές πορείες παρέα με την γιαγιά;

– Και στην Καλαμωτή φτάσαμε πεζοί και στην Αγ. Μαρκέλλα με λάντζα είχαμε πάει, τότε δεν υπήρχε δρόμος.

– Και γιατί σταματήσατε το ’65 τις επισκέψεις σας στη Χίο;

– Το ’65 πέθανε η γιαγιά. Από ατύχημα. Στενό το δέσιμο μου με τη Χίο που σημάδεψε τα εφηβικά μου χρόνια, στενότερο με τη γιαγιά μου, ο θάνατός της ήταν ο λόγος που σταμάτησα να πηγαίνω στο νησί. Η γιαγιά είχε 6 αδέρφια αγόρια που συμμετείχαν όλοι σε πολέμους της περιόδου εκείνης από τον ατυχή πόλεμο του 1897, τον Μακεδονικό αγώνα της Ουκρανίας, στην Μ. Ασία κλπ. Θυμάμαι, ξαδέλφια της γιαγιάς ήταν η οικογ. Παντελή Σταθάκη με την Σταματία και την Ελένη, αυτοί κατοικούσαν πλάι στο κτήμα Χαλκιά όπου και το πατρογονικό της γιαγιάς μου.

– Ο κύκλος που κινείτο η γιαγιά σας κ. Καρατζόγλου σας έδωσε την ευκαιρία να γνωρίσετε σημαντικούς Χιώτες της εποχής εκείνης, σωστά;

– Σαφώς κ Γαΐλα. Αν και πολύ νέος συνδέθηκα φιλικά με αξιόλογους Χιώτες όπως ο μέγας ανθρωπιστής ιατρός Κουντουράς, οι Θεόδωρος και Σωκράτης Θεριανός, οι Καλουτάδες, οι Καραμανήδες ο Ανδρέας Παντελίδης, η οικ. Βοριά και ιδιαίτερα η Σοφία που έμενε στον Φραγκομαχαλά και φυσικά απ’ αυτούς, ήταν όλοι μεγαλύτεροι μου, δεν βρήκα κανέναν όταν επισκέφθηκα ξανά το νησί.

– Προτρέχετε κ. Καρατζόγλου, άλλες γνωριμίες των νεανικών σας χρόνων στη Χίο;

– Ο Δεσπότης Παντελεήμων Φωστήνης ο οποίος ως στρατιωτικός Ιερέας υπήρξες συμπολεμιστής με τα αδέλφια της γιαγιάς μου ιδίως στην Ουκρανία και με έντυνε παπαδοπαίδι στη Μητρόπολη. Είχα σχετισθεί πολύ και με τον αξέχαστο φιλόλογο-θεολόγο Ανδρέα Μουντέ, εκπαιδευτικό με σπάνιο ήθος, ευρυμάθεια και προσφιλή πατριωτισμό.

Φώτης Αγγουλές.

– Πως γνώρισα τον ποιητή; Θα σας πω! Ήμουν μόλις 10 ετών κι ήταν τέλη Αυγούστου του 1950 και περιδιάβαζα στη φτωχιά Προκυμαία χαζεύοντας ένα καΐκι που είχε έρθει από τον Τσεσμέ. Φαντάζεστε τι ξεφόρτωναν; Ταύρους που τους είχαν φέρει για τις ανάγκες της Χιακής αγελαδοτροφίας. Ξαφνικά, ένας ταύρος ξέφυγε και ήρθε καταπάνω μου και τότε ένας λιπόσαρκος και κοντός ψαράς έδωσε ένα σάλτο και με τη γροθιά του στο μεσόφρυδο του ταύρου τον ακινητοποίησε. Ήταν ο ψαράς ποιητής Φώτης Αγγουλές και το γεγονός της σωτηρίας μου το «συμβάν της ημέρας» στη Χίο. Τον έβλεπα μέχρι που πέθανε. Αγνός χαρακτήρας, αγνός άνθρωπος.

– Με την ιδιότητα σας αυτής του κριτικού Λογοτεχνίας, πως θα χαρακτηρίζατε τον ποιητή Φ. Αγγουλέ;

– Ποιητής λαϊκός, πηγαίος, σαφώς διαχρονικός και αντιπροσωπευτικός για την Χιακή Λογοτεχνία.

– Μετά την περάτωση των εγκύκλιων σπουδών σας στην Καλλιθέα και αρχής γενομένης από το τμήμα Δημόσιας Διοίκησης της ΑΣΟΕΕ, ακολούθησε ένας αξιοπρόσεκτος κύκλος σπουδών, μεταπτυχιακών κλπ. σε Ελλάδα και εξωτερικό. Ιστοριοδίφης από τους πλέον γνωστούς κ. Καρατζόγλου, αλήθεια τι σας ώθησε στη συλλογή και εμφάνιση των πηγών της Ιστορίας;

– Οι σπουδές μου κ. Γαΐλα ήταν αυτές που μου υπαγόρεψαν την τάση να είμαι και Ιστοριοδίφης. Πολιτική επιστήμη και Διεθνές Δίκαιο (ΠΑΣΠΕ 1975), Παιδαγωγική Ακαδημία (ΠΑΤΕΣ 1980), Διετές Ματαπτυχιακό Τμήμα Νομικής Σχολής Δημόσιο και Διεθνές Δίκαιο και Διεθνές σχέσεις (Α.Π.Θ- 1986), σεμινάρια και σπουδές σε Ελλάδα και Ευρώπη όπως ήδη προανέφερα σχετικά με τις σπουδές του κ. Δ.Κ, περνάμε στην δράση του που τον έκανε γνωστό στους κύκλους της διανόησης.

– Ερευνητής, αρθρογράφος με σημαντική βιβλιογραφία, στις μελέτες σας, η Χίος;

– Καταρχάς αρθρογραφούσα σε έντυπα της Χίου από τα νεανικά μου χρόνια καθώς και στο Δελτίο Βιβλιοθ. Βαρβασίου επί προεδρίας Ανδρέα Αξιωτάκη. Επίσης συνεργάσθηκα με τον καθηγητή μου στην ΑΣΟΕΕ Αντώνη Δαμαλά (ειδικ. Οικον. Ιστορία), στην έκδοση του 5ου τόμου έργου «Ιστορία της Βυζαντινής Χίου». Συνεργάσθηκα επίσης και με την Ιστοριοδίφη του Ιστ. Αρχ. Βιβλιοθ. Κοραή Αργίνα Πρωΐου.

– Αντιθέτως, φέρετε τον τίτλο Λόγιος της Λέσβου λόγω του πλήθους των μελετών σας στον τομέα Οικον. Ιστορίας της νήσου και της πυκνής αρθρογραφίας σας στα Λεσβιακά έντυπα.

– Ναι, είναι αληθές. Έχω ενσωματωθεί στη χορεία των λογίων της Λέσβου, κατ’ εμέ Φλωρεντίας του Αρχιπελάγους.

– Αναφέρατε πριν, επίσκεψη σας στη Χίο μετά το 1965. Πότε έγινε και ποιες οι εντυπώσεις σας από το νησί;

– Συνέβη το 2002. 35 έτη μετά.. θα έλεγα ότι η Χίος του 2000 με πόνεσε. Άλλη ατμόσφαιρα, χρώμα. Η Απλωταριά που λάτρευα και δεν βρήκα πια. Δεν βρήκα εκεί το αρχοντικό του Τρυπάνη που είχα και συγγένεια μαζί του, τα αρχοντκά των Χωρέμη, Μαυροκορδάτου, Κουτσοκώστα. Έψαχνα να βρω το Μέγαρο Συριώτη (συγγενής μου κι’ αυτός), στην Απλωταριά ήταν κι αυτό κι απ’ ότι θυμάμαι εκεί είχαν τα οστά του Αγ. Ισιδώρου. Δεν υπήρχε τίποτα! Α, η κόρη του Συριώτη Ευγενία είναι σπουδαία μουσικολόγος, το γνωρίζετε;

– Εργασθήκατε και ως εκπαιδευτικός κ. Καρατζόγλου…

– Δεν τελείωσα με την Χίο κ. Γαΐλα. Μου επιτρέπετε;

– Παρακαλώ!

–  Δεν βρήκα το Βουνάκι των παιδικών μου χρόνων, μαγαζιά που ήξερα από παλιά όπως του Φαφαλιού και του Ντίνου Μπουρνιά με τα γλυκά. Η Χίος του 2000 με λύπησε με νοσταλγία… Φρονώ, ξέρετε, ότι κάθε απλός, καθημερινός άνθρωπος έχει δικαίωμα να έχει ένα Όραμα. Έτσι και η «Μαλαματένια μετριότητα» μου, έχω ένα όραμα για την Χίο, το νησί που τόσο συνδέθηκα μαζί της λόγω των παιδικών μου βιωμάτων. Οραματίζομαι μια Χίο ουδέ οίκιστα κλειστοφοβική, με βαθύτερες διαπροσωπικές σχέσεις, με καθόλου ερμειτική ενδοσκόπηση και αποκρυφισμό, μια λαΐφ (κοσμική) Χίο, ένδοξη κοιτίδα της Ιωνίας Γής. Έχω δε να τονίσω ότι εξαιτίας του αειμνήστου Ματθαίου Μουντέ διατηρώ μια εξαιρετική εκτίμηση της διαχρονίας της προσφοράς της Χιακής Εκκλησίας που αντιπάλλεσαι την Γενοβέζικη υποκριτική, μακαρονική (= μορφή ρητορείας) και ηρωικής διάσωσης της Ελλ. Ορθόδοξης σεπτής παράδοσης. Διατηρώ εξαιρετική εκτίμηση, διαφυλάσσοντας πολλές και πολλαπλές ενστάσεις, για τις μεγάλες πνευματικές μορφές της Χίου Αδαμάντιο Κοραή, Γιάννη Ψυχάρη και Γιώργο Θεοτοκά. Επίσης, διατηρώ έναν ιδιαίτερο σεβασμό στον πολυμαθέστατο και μακρινό συγγενή μου Κωνσταντίνο Άμαντο.

– Χιώτες φίλους έχετε εδώ στην Αθήνα;

– Αρκετούς. Ανάμεσα τους τα παιδιά του Δ. Βιριά, Διαμαντή και Γιάννη (συνάδελφος μου στην Ολυμπιακή) και καλός μου φίλος με σπάνιο ήθος είναι ο Δημήτρης Κόκκινος Δ/ντής των Εκδ. ΑΚΡΙΤΑΣ.

– Η Λέσβος, τόπος καταγωγής της συζύγου σας και του πατέρα της μητέρας σας, σας μάγεψε. Η καριέρα σας ως ερευνητού- συγγραφέα Οικον. Ιστορίας είναι κατά μεγάλο μέρος αφιερωμένη σ’ αυτήν, Καλλιθέα η γενέθλια πόλη και τόπος μόνιμης κατοικίας, η Χίος από την οποία έχετε ανεξίτηλες παιδικές μνήμες;

– Θα έλεγα… Ναι, νιώθω και Χιώτης.

Ο Δ. Καρατζόγλου την εποχή των επισκέψεων του στη Χίο

Τασσώ Γαΐλα
Αρθρογράφος- Ερευνήτρια

ikarianews.net

 

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Γράψτε το σχόλιό σας
Παρακαλώ γράψτε το όνομά σας εδώ