ΑΝΔΡΕΑΣ ΣΥΓΓΡΟΣ …Άρθρο του Μανόλη Σκαρσούλη στην rethemnosnews

Βίος και πολιτεία τ’ Ανδρέα Συγγρού

skars
Μανόλης Σκαρσούλης

Όταν διαβάζαμε ή ακούγαμε για την ιστορία της περιόδου 1870-1900 συναντούσαμε τους πιο αλληλοσυγκρουόμενους χαρακτηρισμούς για τον Ανδρέα Συγγρό.

Τι ήταν τελικά; Ευεργέτης ή καταστροφέας; Φιλάνθρωπος ή εκμεταλευτής ανθρώπων; Φαύλος ή έντιμος; Αυτοδημιούργητος ή δημιούργημα των καταστάσεων;

Διακρίθηκε γρήγορα στη δουλειά του και η ματαιοδοξία του τού επιφύλαξε επίλεκτη και επίζηλη θέση: ήταν ο ιδρυτής του τότε νέου κοσμικού σαλονιού, με γεύματα και χορούς που άφησαν εποχή. Από κανενός επιχειρηματία, εμπόρου, τραπεζίτη ή πολιτικού το σπίτι δεν πέρασε τόσο εκλεκτός κόσμος, Έλληνες και ξένοι, όσο από τα σπίτια του Συγγρού.

Κανενός το μέγαρο δεν είχε το τιμητικό προνόμιο να δέχεται επισκέψεις του Βασιλιά και του βασιλικού περιβάλλοντος τόσο τακτικά όσο το δικό του. Ο Γεώργιος μάλιστα, από πολύ νωρίς, επέτρεψε στον Συγγρό να τον επισκέπτεται, χωρίς τις τυπικές διαδικασίες που έπρεπε ν’ ακολουθηθούν.

Οι επώνυμοι Αθηναίοι αποζητούσαν τη συντροφιά του και θεωρούσαν τιμή τους να τον προσκαλούν και να προσκαλούνται από αυτόν.

Ο Συγγρός υπήρξε μια εξέχουσα προσωπικότητα η οποία, όπως ήδη ανέφερα, άφησε έντονα και βαθιά τα σημάδια της σ’ όλες τις εκφάνσεις της αθηναϊκής ζωής μιας ολόκληρης τριακονταετίας. Οι πράξεις του, οι ενέργειές του, ακόμα και οι παραλείψεις του, είχαν πράγματι σημαντικές οικονομικές, πολιτικές, πολιτιστικές και κοινωνικές επιπτώσεις στον ελλαδικό χώρο και όχι μόνο.

Αλλά και μετά το θάνατό του, ο αντίκτυπος της δραστηριότητας του συνεχίστηκε με την πραγματικά ξεχωριστή διαθήκη του.

Λίγο πολύ όλοι έχουμε ακούσει γι’ αυτή, για τα γενναιόδωρα κληροδοτήματα, αλλά και για τις προγενέστερες φιλανθρωπίες, δωρεές και αγαθοεργίες του. Λίγοι όμως γνωρίζουν την ιδιοφυία του εμπόρου, του χρηματιστή, του τραπεζίτη και του επενδυτή, που είχε γνώμη και λόγο σ’ όλα τα σοβαρά θέματα του τόπου, καθώς και επί παντός επιστητού.

Τα κίνητρα της δραστηριότητάς του και ο τρόπος με τον οποίο πλούτισε ο Συγγρός προκάλεσαν το έντονο ενδιαφέρον μου, περισσότερο απ’ όσο το προκάλεσαν οι αγαθοεργίες του.

Έγραωε σ’ ένα σημείωμά του ο Γρηγόριος Ξενόπουλος ‘’είναι πράγματι πολύ θαυμαστότερος ο τρόπος με τον οποίο δημιουργήθηκε αυτή η περιουσία, παρά ο τρόπος με τον οποίο δαπανήθηκε. Και είναι φανερός ο λόγος: ως ευεργέτης υπήρξε βέβαια μεγάλος, αλλά δεν ήταν κάτι το μοναδικό ή το πρωτοφανές, αφού στην εποχή του, αλλά και πριν απ’ αυτή, πολλοί πλούσιοι, είτε επειδή ήταν άκληροι είτε επειδή ήταν φιλοπάτριδες ή και φιλόδοξοι ακόμα, έκαναν στο κράτος πολλές δωρεές, έχτιζαν σχολεία, δημόσια κτήρια, νοσοκομεία, ιδρύματα, φυλακές. Ας θυμηθούμε τους αδελφούς Ζάππα, τους αδελφούς Σίνα, τον Βαλλιάνο, τον Γ. Αβέρωφ, τον Γεννάδη, τον Βαρβάκη, τον Αρσάπη και τόσους άλλους.

Ο χρόνος γέννησης του Ανδρέα Συγγρού, 1830, συνέπεσε με τη δημιουργία του ελληνικού Κράτους. Κι από τότε μέχρι το 1899, το χρόνο του θανάτου του, πολλά συνταρακτικά γεγονότα συνέβησαν στον ελλαδικό χώρο και πολλά πρόσωπα διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην ελληνική πολιτική σκηνή.

Κάποιο έγραψαν ότι υπήρξε:

  • Ο μεγαλύτερος από τους εθνικούς ευεργέτες της Ελλάδος.
  • Διώκτης του άλγους και της δυστυχίας. ]
  • Πανελλήνιος εισηγητής της ελπίδας και της παρηγοριάς.
  • Μεγάλη φυσιογνωμία του αιώνα, η μεγαλύτερη στον ελληνικό ορίζοντα.
  • Η μεγαλοφυία του πατριωτισμού κ.ά.

Άλλοι όμως τον ονόμασαν:

  • Δεινό και αδίστακτο κερδοσκόπο.
  • Λαυριοφάγο, άνθρωπο που καρπώθηκε τεράστια ποσά από την πείνα και τη δυστυχία του ελληνικού λαού.
  • Χρυσοκάνθαρο, χαυγιαροχανίτημ σκευωρό, φαύλο κ.ά.

Μέσα του πάλευαν δύο φύσεις: ο κερδοσκόπος έμπορος και ο φιλάνθρωπος.

Η πρώτη τον έσπρωχνε στη συσσώρευση αγαθών και στην επίδειξη. Επεδίωκε με μανία το κέρδος, χωρίς ενδοιασμούς, δίχως τύψεις. Προκειμένου να κερδίσει γινόταν αδίστακτος και αδυσώπητος.

Στις εμπορικές δοσοληψίες δεν έβλεπε ενόχους και ενοχές. Είχε τη δική του κλίμακα αξιών. Αγαπούσε και υποστήριζε τη δικαιοσύνη με προσωπικό τρόπο. Η αλήθεια και το δίκιο δεν είχαν σταθερή συγκεκριμένη μορφή γι’ αυτόν, αλλά πολλές και διαφορετικές εκφάνσεις και αποχρώσεις, ανάλογα με την προοπτική από την οποία εξέταζε τα πράγματα.

Ήταν γνωστό ότι ήταν πολύ συμφεροντολόγος και ότι δεν έκανε τίποτα χωρίς κάποιο υπολογισμό ή υστεροβουλία. Έτσι όταν κάποιος ευφυολόγος έμαθε για το θάνατό του επανέλαβε αυτό που είχε πει, σε ανάλογη περίπτωση, ο πνευματώδης Ταλεϊράνδος: ‘’Διερωτώμαι τι συμφέρον βρήκε στο να πεθάνει!’’

Ο Ανδρέας Συγγρός διέθετε τα κλασικά χαρακτηριστικά του Χιώτη: θετικός και πρακτικός, χωρίς πολλά και μεγάλα λόγια, επιμελής και φιλόδοξος, ευπροσήγορος και εργατικός. Προσπάθησε από την αρχή ν’ αντιληφθεί το μηχανισμό κάθε εμπορικής πράξης. Φρόντιζε να παρακολουθεί κάθε επιμέρους εργασία: τον εκτελωνισμό των εμπορευμάτων, τις εισπράξεις, τις διαπραγματεύσεις, τις παραγγελίες, αν και για κάθε υπηρεσία υπήρχε συγκεκριμένος αρμόδιος υπάλληλος. Διαπίστωσε γρήγορα ότι η τουρκική γλώσσα ήταν απαραίτητη στις συναλλαγές. Έπρεπε να τη μάθει το ταχύτερο.

Ο πρώτος του δάσκαλος Θεόφιλος Καΐρης

Ήταν ένας πραγματικός δάσκαλος – ο πρώτος του δάσκαλος – με εξαιρετική μόρφωση, καλλιέργεια, αλλά και μεγάλη ιστορία. Είχε σπουδάσει αρχικά στην Άνδρο φιλολογία και φιλοσοφία. Στα δεκαοχτώ του χρόνια έγινε μοναχός – ασφαλώς επηρεασμένος από το θείο του, αρχιμανδρίτη Σωφρόνιο Καμπάνη που ήταν κηδεμόνας και προστάτης του.

Το 1836, όταν πρωτοπήγε σχολείο ο Γεώργιος Συγγρός, οι μαθητές ήταν ήδη εξακόσιοι!

Η οικογένεια του Συγγρού, αμέσως μετά το κλείσιμο της Σχολής Καΐρη, το 1840, μετακόμισε στη Σύρο.

Ύστερα από κάποιες εξετάσεις, ο Ανδρέας κατατάχθηκε στη δεύτερη τάξη του ελληνικού και ο αδελφός του στο σχολαρχείο.

Τελικά μαθήτευσε στη Σύρο μέχρι το 1845, οπότε έφυγε για την Κωνσταντινούπολη.

Η Ερμούπολη ήταν τότε, αλλά και για πολλά χρόνια, κομμάτι της Ευρώπης. Το λιμάνι που ήταν το πρώτο της Ελλάδος, έσφιζε από κίνηση. Για την εξυπηρέτηση και την προστασία του διαμετακομιστικού εμπορίου, αλλά και επειδή υπήρχαν πολλοί καθολικοί διαφόρων εθνοτήτων, είχαν εκεί την έδρα τους πολλοί προξενικοί πράκτορες των κυριοτέρων κρατών της Εσπερίας.

Η όψη της πρωτεύουσας της Σύρου ήταν κοσμοπολίτικη. Στους περιπάτους, στις εκκλησίες, αλλά και στις δύο λέσχες, θαύμαζες τις κομψές κυρίες με τις μεταξένιες βαρύτιμες εσθήτες και τα πολυτελή καπέλα, καθώς και τους καλοντυμένους νέους.

Στη Σύρο κατέθεσε σχετική αίτηση, στις 17 Μαρτίου 1853 εγγραφής στο Δημοτολόγιο.

Υπήκοος ων της Α.Μ. του Σεβαστού Υμών Βασιλέως, εξαιτούμαι, δυνάμει του άρθρου 3 του Περί Δήμων Νόμου, να καταραχθώ εις τον Δήμον Ερμουπόλεως.

Ονομάζομαι Ανδρέας Δομενίκου Συγγρός. Εγεννήθην εις Κωνσταντινούπολιν.

Αφίχθην εις την Ελλάδα περί το 1833, επαγγέλομαι τον έμπορον, είμαι άγαμος. Ειμί ετών 27. Πρεσβεύω την Ορθόδοξον Ανατολικήν Θρησκείαν.

Έδωκα τον όρκον πίστεως και υποταγής προς τον Βασιλέα σήμερον εις το Δημαρχείον, εις πλήρωσιν πάντων των παρά του Νόμου απαιτουμένων, δυνάμει των προσόντων του πατρός μου, εγγεγραμένου όντος εις το Δημοτολόγιον υπ’ αύξ, αρ. 3608.

Ευπειθέστατος…      

Κριμαϊκός πόλεμος

Τον επόμενο χρόνο (1856) κατά την άνοιξη, άρχισαν οι στενοχώριες.

Η Ρωσία, με την πρόφαση ότι προστάτευσε την Ορθοδοξία, προκάλεσε πόλεμο κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο οποίος είναι γνωστός και ως πόλεμος της Κριμαίας.

Ενθουσιασμός και ελπίδες για τον σκλαβωμένο Ελληνισμό. Η νότια ήπειρος επαναστατεί και την ακολουθούν οι βορειότερες περιοχές, μέχρι τα Γιάννενα, αλλά και η Θεσσαλία.

Οι εθελοντές συρρέουν από παντού για την ενίσχυση του αγώνα που ενθαρρύνεται ανοιχτά από τη Ρωσία.

Η Τουρκία μη μπορώντας ν’ αντιδράσει ένοπλα, αφού τα στρατεύματα της βρίσκονταν στο μέτωπο, περιορίστηκε στο να διακόψει τις διπλωματικές σχέσεις με την Ελλάδα. Αλλά Αγγλία και Γαλλία, σύμμαχοι της Τουρκίας σ’ αυτόν τον πόλεμο, δεν ήθελαν βέβαια να επιτρέψουν καμιά αλλαγή στο στάτους των τουρκικών εδαφών. Απέβλεπαν στη διατήρηση μιας φίλης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που θα μπορούσε να κρατά τις ισορροπίες στο χώρο της Βαλκανικής και της Εγγύς Ανατολής.

Γαλλικός στόλος κατέπλευσε στον Πειραιά, αλλά και στις Σπέτσες, Χαλκίδα, Ναύπλιο και Πάτρα. Αγγλικός και γαλλικός στρατός αποβιβάστηκε. Κι άρχισαν διακοινώσεις και πιέσεις που κατέληξαν σε αξιώσεις προς τον Βασιλιά για αλλαγή της φιλοεπαναστατικής Κυβέρνησης και για αποκήρυξη τη επανάστασης. Και βέβαια ο Όθωνας, μπροστά στην απειλή που διέτρεχε ο θρόνος του, υποχώρησε και στις δύο απαιτήσεις τους.

Έτσι η επανάσταση έσβησε. Αλλά σαν να μην έφτανε αυτό, τα γαλλικά στρατεύματα μετέδωσαν στην Ελλάδα και τη χολέρα, που τότε μάστιζε την Τουρκία και την Αίγυπτο. Αποτέλεσμα, να ταλαιπωρηθεί ο τόπος επί πεντάμηνο και να υπάρξουν πάνω από 3.000 θύματα.

Ο Γάλλοι καταληψίες έφυγαν τελικά, μόλις το 1857, αφού πρώτα εγκατέστησαν μια επιτροπή ελέγχου που παρέμεινε μέχρι το 1859!

Με τη διακοπή των διπλωματικών σχέσεών της με την Ελλάδα, η Τουρκία διέταξε τους Έλληνες υπηκόους της Κωνσταντινούπολης να εγκαταλείψουν το έδαφός της μέσα σε είκοσι τέσσερις ώρες – για τους αντίπαλους στον πόλεμο Ρώσους το χρονικό όριο ήταν σαράντα πέντε ημέρες!

Ο Ανδρέας όμως ήταν Έλληνας… Έφυγε λοιπόν αμέσως για την Αθήνα με προορισμό το σπίτι του Σταμάτα Δεκόζη Βούρου, ο οποίος είχε μεγάλη πολιτική δύναμη και γνωριμίες σπουδαίες αφού την εποχή εκείνη ήταν ο πλουσιότερος άνθρωπος της χώρας.

Συνάντησε την άρνησή του για οποιαδήποτε βοήθεια.

Τότε πήγε στη Σύρο, στους γονείς του, οι οποίοι τον δέχτηκαν με ανοιχτές αγκάλες.

Ο Κριμαϊκός πόλεμος έφερε επανάσταση στην εμπορική και οικονομική θέση της Τουρκίας.

Ο τσάρος Νικόλαος Α΄ ήθελε να εμποδίσει κάθε μεταρρύθμιση του Σουλτάνου Αβδούλ Μετζίτ για την ανόρθωση της ετοιμοθάνατης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αποβλέποντας βέβαια σε εδαφικά οφέλη.

Ο Αγγλο-γάλλοι πάλι δεν ήθελαν μια Ρωσία ισχυρή, γι’ αυτό και πήραν το μέρος της Τουρκίας. Και έστειλαν στρατό και στόλο στην Κωνσταντινούπολη συμμετέχοντας και στις στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά της Ρωσίας.

Κατά την περίοδο αυτή – 1853-1856 – η Ελλάδα δέχθηκε πληθώρα δωρεών που είχαν σαν αποτέλεσμα να ιδρυθούν πολλά κοινωνικά ιδρύματα και να κοσμηθεί η Αθήνα με μερικά από τα πιο όμορφά της μέγαρα:

Αμαλίλειο Ορφανοτροφείο και Ορφανοτροφείο Χατζηκώστα, που δημιουργήθηκαν όταν η χολέρα άφησε ορφανά πολλά παιδιά, χωρίς καμιά προστασία. Βρεφοκομείο με δωρεά Κ. Κοντογιάννη. Δωρεά Βερναδάκη για την οικοδόμηση Μουσείου στην Αθήνα, που τελικά έγινε μετά από πολλά χρόνια. Δωρεά Σίμωνος Σίνα για την ανέγερση Ακαδημίας. Δωρεά Ευάγγελου Ζάππα, που είχε σαν αποτέλεσμα το Ζάππειο Μέγαρο.

Αυτούς θα ακολουθούσε αργότερα κι ο Συγγρός και με την περίφημη διαθήκη του θα τους ξεπερνούσε σε γαλαντομία.

Πηγή: «Ανδρέας Συγγρός»,

Γεωργίου Μπαζίλη

Εκδόσεις «Δημιουργία»

rethemnosnews.gr

 

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Γράψτε το σχόλιό σας
Παρακαλώ γράψτε το όνομά σας εδώ