Αλεξάντρ Ιβάνoβιτς Κουπρίν

98

Ρώσος συγγραφέας (1870-1938)

Aleksandr Ivanovich Kuprin – Αλεξάντρ Ιβάνοβιτς Κουπρίν, απόγονος παλιάς ξεπεσμένης αριστοκρατικής οικογένειας με πατέρα δημόσιο υπάλληλο, ο Αλεξάντρ γεννήθηκε στο Νοροφτσάντ της επαρχίας Πένζας στις 26 Αυγούστου 1870 και μεγάλωσε στη Μόσχα, όπου μετακόμισε η μητέρα του μετά τον πρόωρο θάνατο του συζύγου της.

Μετά τις εγκύκλιες σπουδές του, φοίτησε στην Σχολή Ευελπίδων από την οποία απεφοίτησε το 1890 και υπηρέτησε στο στρατό 4 χρόνια και μέχρι τα 23 του ώσπου τα παράτησε και για ένα διάστημα κάνοντας ζωή μποέμ ασχολιόταν με το κυνήγι, ταξίδια κλπ.

Ήδη από το 1888 περίπου στο περιοδικό Ρωσικός Θησαυρός-Ruskoye Bogatstvo, έχει αρχίσει η δημοσίευση κειμένων και διηγημάτων του Κουπρίν που προκαλούν αίσθηση και που ο ήρωας πρωταγωνιστής από τότε και πάντα στα έργα του είναι ένας ουμανιστής-διανοούμενος, που τον πληγώνουν οι αντινομίες της ζωής.

Τελικά θα εγκατασταθεί στο Κίεβο για να αφοσιωθεί αποκλειστικά στο γράψιμο και να εργαστεί και σαν δημοσιογράφος με τη δημοσίευση χρονογραφημάτων, θεατρικών επιφυλλίδων και κάλυψη δικαστικού ρεπορτάζ. Εδώ θα γράψει τα έργα: Μολώχ και Ολέσια.

Το 1901 ο Κουπρίν εγκαταστάθηκε στην Αγία Πετρούπολη όπου συνέχισε την δημοσιογραφική του καριέρα και το γράψιμο, έκανε μεταφράσεις και υπήρξε μέλος πολλών λογοτεχνικών ενώσεων. Ίσως τα σημαντικότερα έργα του είναι που θα τα γράψει τώρα: Στο τσίρκο-διηγήματα, 1902/ Μονομαχία-μυθιστόρημα, 1905/ Γκαμπρίνους-διήγημα, 1907/ Το βραχιόλι με τους γρανάτες-νουβέλα, 1911. Εν τω μεταξύ αρχίζει και συνεργασία (1918-19),  με τον εκδοτικό οίκο «Παγκόσμια Λογοτεχνία» που είχε ιδρύσει ο Γκόργκι. Έχει προηγηθεί η Οκτωβριανή Επανάσταση και στα άρθρα του ο Κουπρίν που τα δημοσίευε το 1917 και 1918 εξυμνεί την Οκτωβριανή Επανάσταση ενώ ταυτόχρονα ανησυχεί –όπως γράφει- για τις τύχες του πολιτισμού και ‘κτυπά’ κάποια μέτρα της νεοσύστατης σοβιετικής κυβέρνησης.

Φθινόπωρο του 1919, άγνωστο γιατί, δημοφιλής και πετυχημένος συγγραφέας όπως ήταν ο Κουπρίν όταν θα βρεθεί σε περιοχή κατεχόμενη από τους λευκοφρουρούς θα εγκαταλείψει μαζί τους τη Ρωσία για να ζήσει 17 βασανιστικά γι’ αυτόν χρόνια στο Παρίσι.

Χρόνια γεμάτα νοσταλγία για την μονάκριβη αγάπη του τη Ρωσία, μακριά από τους αναγνώστες του, σε κλίμα που δεν μπόρεσε να τον εμπνεύσει και εδώ γράφει ελάσσονος σημασίας κείμενα, ρώσικα παραμύθια και φυσιολατρικά κομμάτια που καμιά σχέση δεν έχουν με το πρότερο ποιοτικό έργο του.

Αφόρητη νοσταλγία, δραματικές  συνθήκες διαβίωσης, γενικά η περίοδος της εξορίας του θα παίξει τραγικό ρόλο στη ζωή του, νοσηρό περιβάλλον, μεγάλη φτώχεια, νοσταλγία … τον ωθούν στον αλκοολισμό.

Ο Αλεξάντρ Ιβάνοβιτς Κουπρίν επιτέλους επιστρέφει στην Αγία Πετρούπολη, νυν Λένινγκραντ, βαριά ασθενής από καρκίνο. Εισήχθη στο νοσοκομείο όπου και απεβίωσε στις 25 Αυγούστου του 1938 ακριβώς μια μέρα πριν χαράξει η μέρα των γενεθλίων του…

Πολλοί υπερσυντηρητικοί θα βιαστούν να τον χαρακτηρίσουν ακραίο, συντηρητικό κλπ λόγω της φυγής του στη Δύση. Αυτό το καταρρίπτει ο συγγραφέας … με το έργο του. Μολώχ. Η μεγάλη νουβέλα του Αλεξάντρ Κουπρίν που την τύπωσε μόλις το 1896 σε ηλικία 28 ετών! και όπου καταφέρεται κατά της εκμετάλλευσης των εργατών και της υποδούλωσης του ανθρώπου.

Aleksander Ivanovich Kuprin. 1907. Μαύρη για τη Ρωσία εποχή με την τσαρική τρομοκρατία στο απόγειο της και ο συγγραφέας μας κυκλοφορεί το αριστούργημα της Ρώσικης του 20 αιώνα λογοτεχνίας το Γκαμπρίνους – διήγημα, αφήγημα 30 σελίδων όπου ο χαρισματικός συγγραφέας δημιουργεί καινούργιες αξίες και καταφέρνει να δώσει σε βάθος και πλάτος στις ελάχιστες αυτές σελίδες με πρωτόγνωρη παραστατικότητα την πολυτάραχη αυτή περίοδο της Ρωσίας.

Γκαμπρίνους, το όνoμα μιας υπόγειας ταπεινής μπιραρίας στην Οδησσό στη Νότια Ρωσία, όπου μέσα από την αναπαράσταση της ζωής ενός  φτωχού Εβραίου βιολιστή που δουλειά του είναι να διασκεδάζει με τις μελωδίες του τους ταπεινούς και άμοιρους ανθρώπους του μόχθου και πελάτες της μπιραρίας, την υπόγεια μπιραρία και το μικρόκοσμο της που με την πένα του ο συγγραφέας την παρουσιάζει σαν μια μικρογραφία της Αυτοκρατορικής, σκληρής Ρωσίας με τα καυτά της άλυτα προβλήματα και τις ελπίδες των αγνών πολιτών. Χρονική περίοδος που η χώρα βράζει, 1905-1907, και στην μπιραρία μας ο ήρωας βιολιστής Σάσα θα πέσει θύμα της Τσαρικής ασφάλειας. Ένα βράδυ στην μπιραρία έρχονται για να ‘παίξουν’ τους πελάτες ασφαλίτες του καθεστώτος που παρακολουθούν τα δρώμενα, ακούνε τους φτωχοεργάτες να ζητούν από το Σάσα να τους παίξει τη Μασσαλιώτιδα, τον Ύμνο της Αγγλίας και το εμβατήριο των Μπόερς. Αγνοί Ρώσοι με την καρδιά γεμάτη όνειρα για λευτεριά… Τραγουδούν με τις νότες του βιολιού του μουσικάντη Σάσα…

«Θεέ μου μέρες πολλές του πολυχρονεμένου Τσάρου μας να χαρίζεις», λέει ο λαϊκός ύμνος της Ρωσίας που ο Σάσα αρνείται να παίξει… Οι παρόντες ασφαλίτες τα βλέπουν όλα αυτά, του στήνουν καρτέρι έξω από την μπιραρία και στα σκοτάδια της νύχτας του σπάνε το χέρι…. Για να μην ξαναπαίξει… σαφώς να πεθάνει εφόσον θα χάσει το μόνο πόρο ζωής του τα κέρματα από το παίξιμο του βιολιού του…

Θλίψη στην μπιραρία, λείπει ο Σάσα με τις μελωδίες του, μια βραδιά όμως και μετά από πολύ καιρό ο Σάσα κάνει την εμφάνιση του στην μπιραρία. Χαρά η εργατιά μα και λύπη. Το σακατεμένο χέρι του οργανοπαίχτη δεν μπορεί πια να τους δώσει χαρά… Δεν μπορεί; Ο Σάσα βγάζει από την τσέπη του μια φυσαρμόνικα κι αρχίζει να παίζει ένα γρήγορο αγαπημένο σκοπό της εργατιάς κι όλη η μπιραρία ρίχνεται στο χορό…

-Τον άνθρωπο μπορείς να τον σακατέψεις, η τέχνη όμως αντέχει τα πάντα και τα πάντα νικάει… Λόγια του ήρωα του Σάσα στο τέλος της νουβέλας…

Στην ελληνική γλώσσα μεταφράστηκαν οι κάτωθι αναφερόμενοι τίτλοι του  Α. Κουπρίν που ο Λέων Τολστόι χαρακτήρισε γνήσιο απόγονο του Τσέχοφ.

  • Εκδόσεις Ροές/2005. Κυκλοφορούν το: Ολέσια & Το βραχιόλι με τους γρανάτες.

Πρόκειται για την ανάλυση από τον Κουπρίν δυο ιστοριών αγάπης. «Ολέσια», η νεαρή μάγισσα που ζει στο δάσος και θα την αγαπήσει νεαρός διανοούμενος. «Το βραχιόλι με τους γρανάδες» (σημ: με τα ρόδια η ακριβής μετάφραση), αριστουργηματική σκιαγράφηση της ρώσικης αριστοκρατίας των αρχών του 20ου αιώνα μέσα από την ιστορία αγάπης ενός άσημου υπάλληλου προς τη πριγκίπισσα Νικολάγιεβνα. Απίστευτη η ψυχολογική εμβάθυνση στους χαρακτήρες των δυο έργων από τον χαρισματικό συγγραφέα…

  • Εκδόσεις ΕΞΑΡΧΕΙΑ/2013. Κυκλοφορούν το: Μολώχ.

Νουβέλα, διαχρονικό ψυχογράφημα που γράφτηκε έναν αιώνα και… πριν, προφήτεψε τόσα πολλά και ο Κουπρίν ήταν τότε μόλις 28 χρόνων. Τσαρική Ρωσία, αρχή της εκβιομηχάνισης της χώρας, μια απομακρυσμένη επαρχία, ένα μεγάλο εργοστάσιο που ο αρχιμηχανικός του Αντρέι Ίλιτς Μπαμπρόφ το αποκαλεί Μολώχ, και απορρίπτει κατηγορηματικά την πρόοδο που με τον ερχομό της καταπίνει ανθρώπινες ζωές. Μολώχ, είναι το όνομα Θεού των Χαναναίων στον οποίον θυσίαζαν ανθρώπους. Η βιομηχανική πρόοδος θυσιάζει ανθρώπους με την εξαντλητική δουλειά. Και ο ήρωάς μας που θεωρεί ψευδαίσθηση την οικονομική ανάπτυξη, ναι μεν βλέπει γύρω του την ταπείνωση της κοινωνίας αλλά δεν μπορεί να κάνει τίποτα για να αλλάξει τη ζωή του και τόσο μάλλον των άλλων. Επιτίθεται στους μεγαλοκαπιταλιστές, δηλαδή τα αφεντικά αλλά ταυτόχρονα και στους γλοιώδεις υπαλλήλους.

Με δυο λόγια στο Μολώχ γραμμένο το 1893! ο Α.Κ., υποστηρίζει ότι το χρήμα τα έχει ξεφτιλίσει όλα, δεν υπάρχουν αξίες. Το έγραψε στα 28 του, έργο κριτικού ρεαλισμού, διάχυτος πεσιμισμός. O τίτλος αυτός είχε μεταφραστεί στα Ελληνικά πρώτη φορά το 1943 από τις εκδόσεις ΜΑΡΗ.

Ο Αλεξάντρ Κουπρίν το 1904 επισκέφθηκε την θρυλική πόλη Μπαλακλάβα της Κριμαίας όπου και γνώρισε πολλούς Έλληνες που τότε ζούσαν εκεί, έκανε φιλίες και παρέα μαζί τους και μια βραδιά μετά από γλέντι σε ελληνικό ταβερνάκι με Έλληνες φίλους του ψαράδες πέρασε από το Τηλεγραφείο κι έστειλε τηλεγράφημα στον… ίδιο τον Αυτοκράτορα με τα λόγια: Η Μπαλακλάβα ανακηρύσσεται ελεύθερη Δημοκρατία των Ελλήνων ψαράδων. Κουπρίν. Για να πάρει την επομένη την απάντηση του… ίδιου του πρωθυπουργού: Να μην πίνεις με άδειο στομάχι. Στολίπιν.

Σκόπευε να κτίσει σπίτι εκεί κι αγόρασε οικόπεδο αλλά μετά την καταστολή της εξέγερσης των ναυτικών του καταδρομικού Οτσάκοφ το 1905, ο Κουπρίν φυγάδεψε αρκετούς ναυτικούς με αποτέλεσμα να εκδιωχθεί από την πόλη για πάντα.

Η δημοτική βιβλιοθήκη της Μπαλακλάβα φέρει το όνομα του και το άγαλμά του θεωρείται από τα σημαντικότερα αξιοθέατα της πόλης.

Βοήθημα: Γιάννη Μότσιου «Ανθολογία Ρώσικου Διηγήματος 1830-1916»

Εκδόσεις Βιβλιοπωλείο της ‘Εστίας’/ Αθήνα 1978

Τασσώ Γαΐλα – Αρθρογράφος, Ερευνήτρια

 

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Γράψτε το σχόλιό σας
Παρακαλώ γράψτε το όνομά σας εδώ