Άγιοι Σαράντα

9 Μαρτίου…

Των Αγίων Τεσσαράκοντα Μεγάλων Μαρτύρων Των Εν Σεβαστεία Του Πόντου Μαρτυρησάντων επί Λικίνιου, τη μνήμη τιμά σήμερα 9 Μαρτίου, η Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία μας…

Αγγίας, Αγλάϊος, Αέτιος, Αθανάσιος, Ακάκιος, Αλέξανδρος, Βιβιανός, Γάιος, Γοργόνιος και Γοργόνιος, Δομετιανός, Δόμνος, Εκδίκιος, Ευνοϊκός, Ευτυχής, Ευτύχιος, Ηλιανός, Ηλίας, Ηράκλειος, Ησύχιος, Θεόδουλος, Θεόφιλος, Ιωάννης, Κάνδιδος, Κύριλλος, Κυρίων, Λυσίμαχος, Μελίτων, Νικόλαος, Ξανθίας, Ουαλέριος, Ουάλης, Πρίσκος, Σακερδών, Σεβηριανός, Σισίνιος, Σμάραγδος, Φιλοκτήμων, Φλάβιος και Χουδίων τα ονόματα των Σαράντα Μαρτύρων όπως τα διέσωσε η λαϊκή μας παράδοση.

Άγιοι Cαράντα, Σαράντα Πόντιοι στρατιωτικοί που υπηρετούν στα Τάγματα του Ρωμαϊκού Στρατού ομολογούν την πίστη τους στον Χριστιανισμό και οδηγούνται σε φρικτά μαρτύρια και το θάνατο στην παγωμένη λίμνη της πόλης που ασκούν τις υπηρεσίες τους, της Σεβάστειας του Αρμενικού Πόντου.

Cεβάστεια  του   Πόντου.  Πόλη  στην εσχατιά της Ανατολής, πόλη   που την ίδρυσαν τον 8ο προ Χριστού αιώνα άποικοι από τη Θράκη, τη Μακεδονία και την Αθήνα. Η Σεβάστεια που γνώρισε μεγάλη ακμή μέχρι και τους πρώτους μετά Χριστό αιώνα και που επι της εποχής του Μεγάλου Βασιλείου ο πληθυσμός της περνούσε το 1 εκατομμύριο κατοίκους, βρίσκετε σε ύψος 1302μ. από τη θάλασσα και η λίμνη της (σήμερα έχει αποξηρανθεί) όπου και το μαρτύριο των Αγίων Σαράντα βρισκόταν σε ύψος 940μ. άνω της θαλάσσης και το χειμώνα λόγω του ψύχους πάγωνε.

Σεβάστεια λοιπόν – Σεβάς σήμερα στα Τούρκικα – πόλη που τότε αλλά και τώρα διασχίζει ο ποταμός Άλυς (Κόκκινος ποταμός) που ξεκινά από την Καππαδοκία και χύνεται στη Μαύρη θάλασσα μεταξύ Σαμψούντας και Σινώπης, εδώ μένομε και στο έτος 320 από τη γέννηση του Κυρίου. Η Σεβάστεια-πρωτεύουσα τότε του Αρμενικού Πόντου- μα και όλος ο Πόντος βρισκόταν υπό Ρωμαϊκή κατοχή και της Σεβάστειας, της Καππαδοκίας, της Σαμψούντος,  της Κερασούντος, της Τραπεζούντας και της Νεοκαισάρειας έπαρχος τότε διορισμένος από τον αυτοκράτορα του Ανατολικού Κράτους των Ρωμαίων Λικίνιου ήταν ο Αγρικόλας Ρωμαίος ειδωλολάτρης που μόλις παρέλαβε πάπυρο από τον αυτοκράτορα Λικίνιο να εξαφανίσει από προσώπου γης τους Χριστιανούς του Πόντου, με χαρά ξεκίνησε τις ‘εκκαθαρίσεις’ από τα Τάγματα του Ρωμαϊκού Στρατού όπου οι Έλληνες Πόντιοι που υπηρετούσαν ήταν όχι μόνο γενναίοι αλλά και .. Χριστιανοί. Ο Αγρικόλας θα συλλάβει και θα φυλακίσει τον ένδοξο στρατηγό Δόμνο μαζί με 4 νεαρούς στρατιώτες του και την επομένη συγκεντρώνει το τάγμα του Δόμνου και ζητά από τους Πόντιους στρατιώτες να προσκυνήσουν τα είδωλα. 35 από αυτούς αρνούνται και ομολογούν ότι είναι Χριστιανοί. Τους οδηγούν στην φυλακή όπου και οι 5 άλλοι συνάδελφοι τους. Βασανιστήρια, εκφοβισμοί μα οι 40 στρατιώτες ηλικίας από 16 ο μικρότερος -ο Μελίτων- έως 22 δεν υποκύπτουν. Τελικά 9 του Μαρτίου ο έπαρχος Αγρικόλας διατάζει να τους ρίξουν στα παγωμένα νερά της λίμνης που βρίσκετε δυτικά της πόλης. Το δριμύ ψύχος θα επιφέρει επίπονο θάνατο στους νεαρούς θερμούς οπαδούς του Κυρίου με έναν από αυτούς να λιποτακτεί και να βρίσκει το θάνατο από το κρύο στην ξηρά, αλλά τη θέση του πήρε ο Αγλάϊος ένας από τους φρουρούς του μαρτυρίου των Σαράντα.

Σαράντα μάρτυρες στη χωρία των Αγίων που προσέφερε ο Ορθόδοξος Πόντος στην Ανατολική Εκκλησία, θυσία-μαρτύριο η πράξη τους που συγκλόνισε βαθιά τον Χριστιανισμό της εποχής, συγκλονίζει και συγκινεί ακόμα.

Η Αγία Μακρίνα, αδελφή του Μεγάλου Βασιλείου όταν αργότερα έχτισε στην Καισάρεια το Μοναστήρι της αφιέρωσε το ναό του στους Αγίους Σαράντα. Ο Μέγας Βασίλειος, ο Ρωμανός ο Μελωδός και πολλοί ακόμα πατέρες της Εκκλησίας μας συνέγραψαν τον βίο τους. Τροπάρια και ύμνοι για τους Άγιους Σαράντα, αγίους που τους πρώτους αιώνες του Χριστιανισμού αγαπήθηκαν πολύ από το λαό που τους συνέδεσε με τοπικά έθιμα και προλήψεις.

ΤΗ μέρα της γιορτής των Αγίων Σαράντα στη Μικρά Ασία τα κορίτσια κεντούσαν με 40 κλωστές, στη Θράκη έσπερναν τον βασιλικό για να γίνει φουντωτός και σαραντάκλωνος ενώ ένα πιο πλατιά διαδεδομένο έθιμο ήταν η παρασκευή της σαραντόπιτας, πίτας με 40 φύλλα ή 40 λαχανικά, που ίσως κάπου ακόμα να τη φτιάχνουν…

Σαραντόπιτα

Υλικά

40 φύλλα κρούστας / 3 κούπες ελαιόλαδο / 300 γραμμ. σπανάκι / 300 γραμμ. ζαχούς / 200 γραμμ. παπαρούνες / 200 γραμμ. κουκαλήθρες / 300 γραμμ. σέσκουλα / 200 γραμμ. κρεμμυδάκια φρέσκα / 1 ματσάκι μάραθο / 1 ματσάκι μαϊντανό / 1 ματσάκι δυόσμο / 1 κούπα ρύζι γλασέ / 1 κουταλιά κοφτή μοσχοκάρυδο / αλάτι / πιπέρι.

Εκτέλεση

Πλύνετε καλά όλα τα χορταρικά, κόψτε τα σε κομμάτια και στραγγίστε τα. Ψιλοκόψτε τα κρεμμυδάκια και τα αρωματικά(μάραθο, μαϊντανό, δυόσμο). Σε μια μεγάλη κατσαρόλα ζεσταίνετε την 1 κούπα το ελαιόλαδο και βάλτε τα κρεμμυδάκια να σοταριστούν. Ρίξτε το ένα μετά το άλλο όλα τα χόρτα να μαραθούν με το κρεμμύδι και να πιούν το νερό τους. Τελευταία από όλα προσθέστε τα αρωματικά χόρτα. Όταν απορροφηθεί όλο το υγρό, κατεβάστε τα από τη φωτιά.

Σε μια λεκάνη ανακατέψτε τα χόρτα με το ρύζι και προσθέστε μισή κούπα ελαιόλαδο, αλάτι, πιπέρι και το μοσχοκάρυδο .

Αλείψτε με ελαιόλαδο ένα μεγάλο και βαθύ ταψί και απλώστε το ένα μετά το άλλο αλειμμένα με λάδι τα πρώτα 15 φύλλα. Στρώστε τη μισή γέμιση και συνεχίστε απλώνοντας πάντα αλειμμένα με λάδι άλλα 10 φύλλα. Αδειάστε την υπόλοιπη γέμιση στο ταψί και καλύψτε τη με τα υπόλοιπα 15 λαδωμένα φύλλα.

Κόψτε τη πίτα με κοφτερό μαχαίρι σε 40 τετράγωνα κομμάτια, χαράζοντας τα πάνω φύλλα. Ψήστε την προσεκτικά σε μέτριο φούρνο για 40-50 λεπτά προσέχοντας να μην <αρπάξει>. Σ’ αυτή την περίπτωση σκεπάστε την για να ψηθεί εις βάθος.

Σαράντα οι μάρτυρες αριθμός σημαδιακός και ιερός για το λαό μας κι αυτό πέρασε μέσα από προλήψεις με θρησκευτική και μαγική σημασία…

Πάμε στον νομό Αχαΐας και κάπου στο ορεινό Καλέντζι και την περιοχή της Τριταίας όπου μέχρι και τις αρχές του ’60 οπότε και τελικά έλαβε τέλος, οι κάτοικοι με ευλάβεια τηρούσαν κάθε χρόνο την λαϊκή γιορτή…

Σαράντα λάχανα.

Λαϊκή γιορτή που οι ρίζες της πιθανόν βρίσκονται κάπου στα βάθη των αιώνων, γιορτή που οι κάτοικοι των γύρω της Τριταίας χωριών οργάνωναν ετησίως στην κοινότητα της Αγίας Μαρίνας την ημέρα της εορτής των Αγίων Σαράντα.

9 του Μάρτη, εορτή των Αγίων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων, ημέρα νηστείας, οι κάτοικοι των κοινοτήτων της περιοχής Τριταίας μαζεύονταν στο ύπαιθρο κοντά στην Αγία Μαρίνα και αφού πρώτα μάζευαν -σύμφωνα με το έθιμο-, σαράντα είδη χόρτων-λάχανα στη ντοπιολαλιά-,τρώγανε νηστίσιμα φαγητά και ακολουθούσε χορός και τραγούδι. Ίσως και εκεί οι νοικοκυρές με τα 40 χόρτα που είχαν μαζέψει, την επομένη στο σπίτι να έφτιαχναν ντόπιο εθιμικό πιάτο.

Όπως ήδη αναφέραμε η αγάπη στους Άγιους Σαράντα από τους Χριστιανούς ήταν μεγάλη. Πολλά τα έθιμα που τηρούσαν στη μνήμη τους και προς τιμήν τους, ας μείνομε λίγο στα χρόνια του Μεγάλου Βασιλείου όταν και ο ίδιος βάφτιζε πολλά αγόρια με το όνομα Σαράντης προς τιμήν των αγαπημένων Σαράντα Μαρτύρων της Πίστης, και συνέθεσε εγκώμια, τροπάρια(3 από αυτά η Εκκλησία μας τα έθεσε στον Εσπερινό των Αγίων) και ύμνους προς τιμήν τους. Σε εγκώμιο του προς τους Σαράντα Μάρτυρες ο  Μ. Βασιλείου λέει:

«Μία δε ήν πάντων ευχή. Τεσσαράκοντα εισήλθομεν εις το στάδιον, οι Τεσσαράκοντα στεφανωθείημεν Δέσποτα. Μη λείψη τω αριθμώ μηδέ εις. Τίμιος εστίν, όν ετίμησας τη νηστεία των τεσσαράκοντα ημερών, δι’ ου νομοθεσίαν εισήλθεν εις τον κόσμον».

Saranda, =  ‘Σαράντα’, δηλαδή,  το σημερινό Αλβανικό όνομα της γνωστής μας πόλης.   Άγιοι Σαράντα στην νότια άκρη της Αλβανίας, πόλης πολύ στενά δεμένης με τον Ελληνισμό από τα μυθικά χρόνια και τους πρώτους Ηπειρώτες κατοίκους της. Κάπου τον 5 μετά Χριστό αιώνα στο λόφο με το  αρχαίο κάστρο της πόλης θα κτιστεί περίλαμπρη Βυζαντινή Μονή επ’ ονόματι των Αγίων Σαράντα. Υπάρχει ο θρύλος πως στον περίβολο της Μονής (σώζονται ερείπιά της) υπήρχαν 40 μικρά παρεκκλήσια αφιερωμένα -το κάθε ένα- και σε έναν από τους Σαράντα Μάρτυρες. Από τη Μονή και το όνομα της πόλης…

Στην Κωνσταντίνου Πόλη υπήρχε Ναός στην περιοχή Μέσης όπου κατά την ημέρα μνήμης των Αγίων λειτουργούνταν οι αυτοκράτορες. Άλλη εκκλησία στη βασιλεύουσα επ’  ονόματι των Α. Σ., υπήρχε στο Παλάτι (πανηγύριζε 27 Αυγούστου), στη νήσο Πλάτη, στη Μονή της Χώρας και μία στην Έμμεσα Συρίας.

Το Καθολικό της Μονής Ξηροποτάμου-Άγιο Όρος είναι αφιερωμένο στην μνήμη των Αγίων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων, της οποίας ιδρυτής υπήρξε ο Όσιος Παύλος συγγραφέας πολλών ύμνων για τους Άγιους Σαράντα και της Μονής προστάτες είναι οι Άγιοι Σαράντα.

Υπέρλαμπρη Βυζαντινή Μονή του 1305, Μονή των Αγίων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων κείται στην περιοχή Χρύσαφα της Σπάρτης και λαμπρός Ναός των Αγίων Σαράντα λειτουργεί στην περιοχή της Λαρίσης Άγιοι Σαράντα.

Πόντος, η καρδιά του Ελληνισμού. Σαράντα παιδιά του θυσιάζουν τη ζωή τους στα παγωμένα νερά της λίμνης της Σεβάστειας για την Πίστη τους στον Κύριο. Σαράντα Μάρτυρες της Πίστης που με την θυσία τους συνετέλεσαν στην εδραίωση και εξάπλωση του Χριστιανισμού.

Οι Άγιοι Τεσσαράκοντα Μάρτυρες έλαβαν από τον Κύριο τη χάρη να θεραπεύουν την ασθένεια της κώφωσης των ώτων και της στράβλωσης των φρενών.

Με, ή χωρίς… πίτα : Άγιοι Σαράντα, 9 Μαρτίου του 320 μετά Χριστόν η ημέρα μαρτυρίου τους, και ημέρα που η Εκκλησία της Ορθοδοξίας τιμά τη μνήμη τους…

Πηγές: Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού/Μαλλιάρης.

«Η ΤΡΙΤΑΙΑ Διαχρονικά» / Γεώργιος Αθ. Πετρόπουλος / Πάτρα-2017.

Μαγδαληνής Μοναχής: «Οι Άγιοι του Πόντου» /τ.3.

Τασσώ Γαΐλα

Αρθρογράφος-Ερευνήτρια

Άγιο Όρος: Μονή Ξηροποτάμου.
Σεβάστεια του Πόντου, Σεβάς στα Τούρκικα.

 

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Γράψτε το σχόλιό σας
Παρακαλώ γράψτε το όνομά σας εδώ